Proje Finansmanı Sözlüğü

Yapılandırılmış bir kredi tesisinin üst dilim olarak belirlenen, genellikle en kısa vadeyi, en düşük risk profilini ve öncelikli geri ödeme sırasını taşıyan kısmıdır. Kalkınma finansmanı sendikasyonlarında A dilimi taahhüdü genellikle lider kuruluş tarafından tutulurken diğer dilimler ticari bankalara dağıtılır. A dilimi, belirli çok taraflı kredi yapılarında lider kredi verenin imtiyazlı alacaklı statüsünden yararlanır.

En yüksek notun hemen altındaki derece; borçlunun yükümlülüklerini karşılama kapasitesinin çok güçlü olduğunu, ancak en üst basamağa kıyasla marjinal ölçüde daha fazla duyarlılık taşıdığını ifade eder. Proje finansmanında iyi yapılandırılmış, güçlü bir alım sözleşmesine ve disiplinli bir hesap mimarisine dayanan kıdemli borcun ulaşabileceği gerçekçi tavan çoğu zaman bu banttır. En üst not ile bu basamak arasındaki fark küçük görünse de, fonlama maliyetine yansıyan kredi farkı ile bazı kurumsal alıcıların iç limitlerine erişim açısından somut sonuç doğurur.

Moody's Investors Service tarafindan son derece dusuk kredi riski gosteren ve mali yukumluluklerini karsilama kapasitesi guclu olan tahvillere ve borc ihraccilarina verilen yuksek kredi kalitesi notudur. Aa kategorisi Moody's derecelendirme olceginde ikinci en yuksek sirada yer alir ve kategori icindeki goreli konumu belirtmek uzere Aa1, Aa2 ve Aa3 olarak alt bolunmelere ayrilir. Aa notu alan menkul kiymetler muhafazakar kurumsal portfoyler icin uygun kabul edilir.

Bir karşı tarafın ya da menkul kıymetin, uluslararası derecelendirme ölçeğinde AA düzeyinde ya da başka bir kuruluşun eşdeğer notunda derecelendirilmiş olması koşuludur. Proje finansmanı belgelerinde bu eşik, akreditif bankası, hedge sağlayıcı ya da teminat mektubu vereni tarafın yeterli kredi kalitesinde olmasını dayatmak için kullanılır. Karşı taraf notu bu seviyenin altına düştüğünde sözleşme tipik olarak değiştirme (replacement) ya da ek teminat mekanizmasını tetikler, ve bu tetik kredi verenin gerçek koruma katmanıdır.

Kredi derecelendirme ölçeğinin en tepesindeki not; borçlunun ya da borçlanma aracının anapara ve faizi zamanında karşılama kapasitesinin en güçlü, temerrüt olasılığının ise en düşük olduğunu ifade eder. Proje finansmanında saf bir proje riskinin tek başına bu nota ulaşması ender olduğu için, bu seviye çoğu zaman ancak devlet garantisi, monoline sigorta ya da güçlü bir tam ödeme örtüsüyle desteklenen yapılarda görülür. Bu notu taşımak, tahvili yasal olarak yalnızca en yüksek kaliteyi tutabilen sigorta ve emeklilik fonlarının alım evrenine sokar; asıl değeri de bu erişimdir.

Standard & Poor's, Moody's ve Fitch gibi büyük kredi derecelendirme kuruluşları tarafından borçlanma araçlarına ve borçlulara verilen en yüksek kredi notu. Bu derecelendirme, en düşük kredi riskini ve anapara ile faizin zamanında geri ödenmesi olasılığının en yüksek olduğunu gösterir. AAA dereceli menkul kıymetler, üstün kredi değerliliği nedeniyle genellikle daha düşük getiri sunar.

Amerika Birleşik Devletleri'nin resmî para birimi ve sınır ötesi borcun, emtia sözleşmelerinin ve ekipman tedarikinin büyük bölümünün cinsinden ifade edildiği, uluslararası proje finansmanının baskın hesap birimi. Rezerv para statüsü, dolar borcuna derin bir likidite ve görece düşük bir nominal maliyet kazandırır, ki zayıf para birimine sahip yargı alanlarındaki borçluları buna çeken de budur. Bu çekim aynı zamanda tehlikesidir; zira yerel para cinsinden bir gelir akışını dolar borcuyla finanse etmek, kur değer kaybının bir taahhüt ihlaline dönüştürebileceği bir uyumsuzluğu içine gömer, dolayısıyla disiplinli yapılar bu riski ya hedge eder ya da karşısına sert para alacakları koyar.

ABD dolari/Isvicre frangi takas orani, belirli bir donem boyunca ABD dolari ve Isvicre frangi nakit akislarinin degisimi icin doviz takas piyasasinin ima ettigi faiz orani farkidir. Bu oran, her para biriminde borclanmanin goreceli maliyetini yansitir ve merkez bankasi politikalari, bankalar arasi kredi faizleri ve sinir otesi sermaye akimlarindan etkilenir. Finansal kuruluslar bu takas oranini doviz riskinden korunma, coapraz kur enstrumanlarinin fiyatlandirilmasi ve her iki para biriminde likidite yonetimi icin kullanir.

Amerikan mal ve hizmetlerinin ihracatını doğrudan krediler, garantiler ve ihracat kredi sigortası yoluyla destekleyen, Amerika Birleşik Devletleri'nin resmî ihracat kredi kuruluşu. Proje finansmanında bir risk azaltıcı olarak işlev görür; ABD menşeli ekipman içeriğine bağlanan, ticari bir kredi verenin maruziyetine verdiği garanti, salt ticari bir yapının taşıyamayacağı vadeleri uzatabilir ve marjları düşürebilir. Bunun bedeli, tedarik kararının kendisini biçimlendiren bir yerli içerik şartıdır; dolayısıyla sponsorlar finansman faydasını, tedarikçi seçimine ve kimi zaman teslim edilen ekipman maliyetine getirdiği kısıtla tartar.

ABD sermaye piyasalarını düzenleyen, halka arz, kamuyu aydınlatma ve menkul kıymet ihraçlarının kayda alınmasını denetleyen federal otoritedir. Proje finansmanında SEC rejimi en çok, projenin tahvil ihracı ya da fon çağrısı yoluyla ABD kamu piyasalarına eriştiği noktada belirleyici olur. Bu eşiği aşmak istemeyen ihraççılar tipik olarak Rule 144A ya da Regulation S gibi özel yerleştirme istisnalarına yönelir, zira tam kayıt yükümlülüğünün getirdiği kamuyu aydınlatma ve sorumluluk rejimi, işlemin maliyetini ve zaman çizelgesini kayda değer ölçüde büyütür.

Amerika Birleşik Devletleri'nin merkez bankacılığı işlevini yürüten, para politikasını belirleyen, bankacılık sistemini denetleyen ve ödeme altyapısını işleten kurumsal yapıdır; on iki bölgesel rezerv bankası ile Washington'daki yönetim kurulundan oluşur. Politika faizini belirleyerek dolar cinsinden borçlanmanın maliyetini doğrudan etkiler. Dolar bazlı proje finansmanında bu kurumun faiz kararları uzak bir makro haber değil, sözleşmeye gömülü bir değişkendir; değişken faizli kredilerin referans oranı bu politikayı yansıttığından, faiz artırım döngüleri borç servis kapsama oranını (DSCR) aşındırır ve çoğu yapının faiz koruma (hedge) zorunluluğu tam da bu duyarlılığı sınırlamak için konur.

Daha guvenli, esnek ve istikrarli bir parasal ve finansal cerceve saglamak amaciyla 1913'te kurulan Amerika Birlesik Devletleri merkez bankacilik sistemidir. Guvernorler Kurulu, on iki bolgesel Federal Rezerv Bankasi ve Federal Acik Piyasa Komitesi'nden olusur. Fed para politikasini yurutur, bankacilik kuruluslarini denetler, finansal istikrari korur ve son basvuru mercii olarak kredi verir.

Amerika Birleşik Devletleri'nde menkul kıymet piyasalarını düzenleyen ve denetleyen federal otoritedir; ihraç kaydı, kamuyu aydınlatma ve piyasa suistimalinin önlenmesi görev alanındadır. Sınır ötesi proje finansmanında ABD yatırımcısına yönelik her tahsisli satış dahi SEC'in dolandırıcılık karşıtı hükümlerine tabi kaldığından, offshore ihraççılar çoğunlukla Regulation S ile ABD tebaası olmayan alıcıları hedefleyip Rule 144A ile ayrı bir ABD nitelikli-alıcı dilimini paralel yürütür; bu ikili yapı tek bir bononun iki farklı düzenleyici rejime aynı anda uyum sağlamasını gerektirir.

Kalkınma finansmanı kullanımında bu ifade çoğunlukla, gelişmekte olan piyasalardaki altyapıyı yatırıma hazırlayan fizibilite çalışmalarını, teknik yardımı ve pilot projeleri fonlayan ABD Ticaret ve Kalkınma Ajansı'nı işaret eder. Hibeleri, özel sermayenin taahhütte en isteksiz olduğu, proje döngüsünün en erken ve en riskli noktasında konumlanır ve iyi yürütülmüş bir çalışma, finansal kapanışa giden yolu belirgin biçimde risksizleştirebilir. Sponsorlar bu erken desteği dolar tutarından ziyade ürettiği finanse edilebilir dokümantasyon ve kredibilite için önemser, ki bu da sonraki bir kredi verenin tekrarlaması gereken incelemeyi kısaltır.

Amerika Birleşik Devletleri hükümetinin sivil dış yardım ve kalkınma desteğini yürüten başlıca kuruluşu olan ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı. Proje finansmanındaki etkisi, hibe destekli fizibilite çalışmaları, kredi garantileri ve gelişmekte olan piyasalarda altyapının risk profilini iyileştiren karma finansman imkanları üzerinden görülür. Kısmi garantisini taşıyan bir yapı, sınırda kalan bir işlemi finanse edilebilir alana taşıyabilir; ancak sponsorlar ödenek ve ödeme takvimini dikkatle modellemeyi öğrenir, zira yardıma bağlı taahhütler, bir inşaat çekişinin ritmine nadiren uyan siyasi ve mali bir takvimle hareket eder.

ABD Uluslararasi Kalkinma Ajansi (USAID), dunya genelinde sivil dis yardim ve kalkinma yardimi programlarini yonetmekten sorumlu Birlesik Devletler federal huekuemetinin bagimsiz ajansidir. USAID, gelismekte olan ulkelere ekonomik buyueme, yonetisim, saglik, egitim ve altyapi alanlarinda teknik ve finansal yardim saglar. Ajans, gelismekte olan piyasa ekonomilerinde proje gelistirme ve kapasite olusturmanin desteklenmesinde onemli bir rol oynar.

Bir dağıtım hattı ya da şebeke omurgasından son kullanıcının binasına kadar uzanan, aboneyi ana hatta bağlayan telekomünikasyon ya da kablo altyapısı bileşenidir. Kendi başına küçük bir kalem gibi görünse de, geniş bant ve fiber altyapı projelerinde toplam maliyetin son metre (last mile) bölümü, hane başına döşeme maliyetinin en değişken ve çoğu zaman en pahalı katmanını oluşturur. Sermaye-yoğun telekom altyapı finansmanında projenin geri ödeme kabiliyeti bağlantı başına maliyet ile abone alım oranına (take-up rate) bağlı olduğundan, bu kalemin birim ekonomisi finansal modelde ayrı bir duyarlılık değişkeni olarak izlenir.

Bir tüketicinin şebeke bağlantı sözleşmesinde talep ettiği ve tahsis edilen azami güç seviyesidir. Bu değer, fiili tüketimden bağımsız olarak kapasite (demand) ücretini belirler; abone gücünü yüksek tutan bir tesis, o gücü hiç kullanmasa bile her fatura döneminde sabit bir kapasite bedeli öder. Enerji-yoğun projelerin — veri merkezleri, elektroliz tesisleri, sanayi kompleksleri — maliyet yapısında bu kalem çoğu zaman gözden kaçar; abone gücünün gerçek yük profiline göre kalibre edilmemesi, ömür boyu ödenen sessiz bir aşırı maliyet doğurur.

Bir hizmete ya da varlık paylaşım programına katılan abonenin, katılımı karşılığında ödediği bedeldir. Topluluk güneşi (community solar) gibi abonelik temelli gelir modellerinde bu ücret, projenin nakit akışının çekirdeğini oluşturur; ancak bireysel abonelerin sözleşmeden ayrılma (churn) davranışı, kurumsal alıcıya dayalı bir PPA'ya kıyasla gelirin öngörülebilirliğini zayıflatır. Kredi verenler bu tür yapılarda çoğu zaman abone devir hızını ve boş kapasite riskini karşılayacak bir doluluk garantisi ya da rezerv talep eder.

Bir vekil adına hareket eden acentenin yetki kapsamını, görevlerini, ücretini ve sorumluluk sınırlamalarını tanımlayan sözleşmesel hükümlerdir. Sendikasyon kredilerinde acentelik koşulları, kredi acentesinin krediyi yönetme, ödemeleri dağıtma ve borçlu ile kredi veren grup arasındaki iletişimi sağlama rolünü düzenler. Bu koşullar genellikle kredi sözleşmesinin acentelik bölümünde belirlenir.

Tek bir sozlesme kapsaminda birden fazla sevkiyati kapsayan ve her sevkiyat gonderildiginde bireysel bildirimlerin yapildigi deniz veya yuk sigorta policesidir. Police genel sartlari, kosullari ve toplam limitleri belirlerken degisen sevkiyat degerleri ve varis noktalarini kapsar. Duzenli ve sik sevkiyat faaliyetleri olan isletmelerin sigorta yonetimini basitlestirmek icin uluslararasi ticarette yaygin olarak kullanilir.

Kritik bir hatayai, guvenlik acigini veya operasyonel arizayi duzenli guncelleme dongusunu beklemeden gidermek icin bir uretim sistemine uygulanan acil ve planlanmamis bir yazilim yamasidir. Bankacilik ve finans teknolojisinde acil duzeltmeler, sistem butunlugunu, islem dogrulugunu ve duzenleyici uyumlulugu surdurmek icin esastir. Dayanak sorunun zaman-duyarli niteliginden oturu hizlandirilmis test ve onay gerektirirler.

Borçlunun ödeme aczine düşmesiyle başlayan resmi süreçte alacağını kabul ettirip tahsil etmeye çalışan taraftır; iflas kavramının yanı sıra yeniden yapılandırma ve konkordato gibi tasfiye dışı prosedürleri de kapsar. Alacaklının stratejisi, sürecin tasfiye mi yoksa kurtarma mı hedeflediğine göre kökten değişir. Proje finansmanında kredi verenler çoğunlukla tasfiyeyi değil, projenin işletmeye devam ederek borç servisini sürdürmesini tercih eder; nitekim iyi kurgulanmış bir güvenlik yapısı, alacaklıya proje şirketinin yönetimine el koyup (step-in) yeni bir işletmeciye devretme hakkı tanıyarak varlığın gömülü değerini korur.

Bir varlığı açığa satarak fiyatının düşmesinden kazanç sağlamayı amaçlayan piyasa katılımcısıdır; kimi zaman salt yönlü bir bahis, kimi zaman bir portföyün korunması, kimi zaman da kamuya açık bir tez etrafında yürütülen aktivist bir kampanya biçiminde hareket eder. Aktivist açığa satıcının rolü, fiyatlamada gözden kaçan muhasebe ya da yönetişim zaafiyetlerini kamuoyuna taşıyarak bir tür piyasa disiplini üretmesidir; ancak bu pozisyon, sıkışma riski ve ödünç maliyeti nedeniyle zamanlamaya son derece duyarlıdır, tez doğru olsa dahi geç gerçekleşmesi katlanılamaz zarar doğurabilir.

Bir yatırımcının sahip olmadığı finansal aracı veya menkul kıymeti beklenen fiyat düşüşünden kar elde etmek amacıyla satması ve gelecekte daha düşük fiyattan geri satın alması stratejisi. Varlığın bir aracı kurumdan ödünç alınmasını gerektirir ve teminat zorunluluklarına tabidir. Fiyat yükselirse teorik olarak sınırsız zarar riski taşır. Fiyat keşfi ve piyasa etkinliği için hayati rol oynar.

Sahip olunmayan bir menkul kıymetin, ödünç alınarak satılması ve fiyatın düşmesi beklentisiyle daha sonra daha ucuza geri alınıp ödünç verene iade edilmesi işlemidir; kazanç, satış ile geri alım fiyatı arasındaki farktan doğar. Kaldıraçlı bir pozisyon olduğundan, fiyat beklenenin aksine yükselirse zarar teorik olarak sınırsızdır ve teminat tamamlama (margin call) çağrısı gelir. Proje finansmanıyla doğrudan bir aracı değildir; ancak halka açık bir sponsorun hissesinde yoğunlaşan açığa satış pozisyonu, piyasanın o sponsorun bilanço gücüne dair endişesinin bir göstergesi olarak kredi verenlerin izlediği bir sinyaldir.

Elde bulunmayan bir menkul kıymetin, tipik olarak ödünç alınıp satılması ve fiyat düştüğünde daha ucuza geri alınıp iade edilmesiyle kâr hedeflenen işlemdir; getirisi sınırlı, teorik zararı ise fiyatın yukarı yönlü sınırsızlığı nedeniyle açık uçludur. İşlemin fizibilitesi ödünç pay bulunabilirliğine ve ödünç maliyetine bağlıdır; likiditesi düşük ya da yoğun açığa satılan kıymetlerde bu maliyet hızla yükselir, dahası düzenleyicinin kriz dönemlerinde getirdiği açığa satış yasakları pozisyonu bir gecede kapanmaya zorlayabilir.

Bir menkul kıymette açığa satış yoluyla oluşturulmuş ve henüz kapatılmamış toplam kısa pozisyonu ifade eder; genellikle tedavüldeki pay sayısına ya da ortalama işlem hacmine oranlanarak piyasa duyarlılığının bir göstergesi olarak okunur. Yüksek bir açığa satış pozisyonu, hem düşüş yönünde güçlü bir görüşü, hem de fiyat yükseldiğinde açığa satıcıların aynı anda kapatmaya zorlanmasıyla oluşabilecek bir kısa sıkışma potansiyelini işaret eder; proje ya da altyapı sermayesi bağlamında halka açık bir sponsorda birikmiş yüksek açık pozisyon, sermaye maliyetini ve ikincil ihraç kapasitesini dolaylı biçimde baskılayabilir.

Bankacılıkta, bir finansal kuruluşun varlıkları ile yükümlülükleri arasındaki vade veya yeniden fiyatlandırma tarihi uyuşmazlığı. Pozitif açık, faize duyarlı varlıkların yükümlülükleri aştığını gösterir. Açık analizi, aktif-pasif yönetiminde temel bir araç olup kurumların faiz oranı hareketlerine maruziyetini ölçmesini sağlar.

Beklenen ya da taahhüt edilen bir tutar ile fiilen gerçekleşen tutar arasındaki eksik farktır; gelir, nakit akışı, teminat değeri ya da borç servisi kapsamında ortaya çıkabilir. Proje finansmanında açık kavramı, borç servisi kapsama oranının (DSCR) eşik altına düşmesiyle somutlaşır; bu noktada devreye borç servisi rezerv hesabı (DSRA) girer, rezerv de yetmezse nakit süpürme (cash sweep) mekanizması temettü dağıtımını durdurup fazlayı borca yönlendirir. Açığın tekrar etmesi ise çoğu kredi sözleşmesinde temerrüt öncesi erken uyarı hükümlerini tetikler.

Ödeme ya da iştira yetkisinin belirli bir muhabir bankaya kısıtlanmadığı, herhangi bir bankaca serbestçe iştira edilebilen (freely negotiable) akreditif türüdür; tarihsel kullanımda bazen teminatsız, genel nitelikli krediyi de anlatır. Kısıtlı akreditifin aksine lehtara banka seçme esnekliği tanır, bu da özellikle muhabir ağı zayıf jurisdiction'larda iştira hızını artırır. Proje tedarik zincirinde ekipman ithalatı bu enstrümanla finanse edildiğinde, akreditifin açık (serbest iştira) olması EPC yüklenicisine daha rekabetçi iskonto oranları sağlar; buna karşılık amir bankanın ödeme yükümlülüğü teyitli akreditifteki kadar sıkı zincirlenmediğinden, ülke ve banka riski lehtarda kalmaya devam eder.

Bir malın ya da hakkın, önceden ilan edilen yer ve zamanda, birbiriyle rekabet eden tekliflerin açık biçimde yükseltilmesi suretiyle en yüksek teklif verene satıldığı satış usulüdür. Proje finansmanında iki ayrı bağlamda karşımıza çıkar: teminatın paraya çevrilmesinde, kredi verenlerin rehinli varlığı açık artırmayla elden çıkarması, ve yenilenebilir enerjide kapasite tahsisinin açık artırma yoluyla yapılması. İlk bağlamda belirleyici olan, çoğu hukuk düzeninde açık artırmaya asgari bir muhammen bedel konulması ve satışın bu bedelin altında gerçekleşememesidir; bu kural, sıkışık piyasada teminatın gerçek değerinin çok altında elden çıkmasını sınırlar ama tahsilat takvimini de uzatır.

Dayanak varlığa sahip olmadan veya ödünç almayı ayarlamadan menkul kıymetleri açığa satan ve fiyatın düşeceğine bahse giren piyasa katılımcısı. Çıplak açığa satış olarak da bilinen bu strateji, fiyat yükselirse yatırımcıyı teorik olarak sınırsız kayba maruz bırakır. Birçok yargı alanındaki düzenleyiciler, piyasa manipülasyonunu ve aşırı oynaklığı önlemek amacıyla açık ayı pozisyonlarını kısıtlar veya yasaklar.

Bir kıymetli evrakın arkasına, lehine devredilen tarafın adı yazılmaksızın yalnızca cirantanın imzasının atılmasıyla yapılan ve senedi fiilen hamiline yazılı hale getiren ciro biçimidir. Bu ciroyla senet artık teslim yoluyla elden ele dolaşabilir; bu da devri kolaylaştırırken, kaybedilmesi ya da çalınması halinde iyi niyetli üçüncü kişiye karşı hak kaybı riskini keskinleştirir. Proje ve ticaret finansmanında poliçe, bono ve konşimento gibi araçların açık ciroyla devri teminat zincirinin kimin elinde olduğunu belirsizleştirebileceğinden, kredi verenler çoğu zaman nama yazılı tam ciro talep ederek bu belirsizliği kapatır.

Çizgili (crossed) olmayan, dolayısıyla mutlaka bir hesaba yatırılması gerekmeksizin muhatap bankada doğrudan nakde çevrilebilen çektir; hamiline benzer bir dolaşım kolaylığı taşıdığından çizgili çeke kıyasla daha yüksek kaybolma ve kötüye kullanım riski barındırır. Proje finansmanında ödemelerin izlenebilirliği bir kontrol gerekliliği olduğundan açık çek nadiren tercih edilir; nitekim fonların denetlenebilir bir iz bırakması — banka havalesi ya da çizgili enstrüman yoluyla — çoğu kredi sözleşmesindeki kara-para aklamayı önleme (AML) ve kullanım-amacı (use of proceeds) koşullarının örtük gereğidir.

Bir tarafın maliyet yapısını karşı tarafa şeffaf biçimde açtığı, fiyatlandırmanın gizli marj yerine görünür maliyet artı üzerinde kurulduğu ticari düzenlemedir; open-book EPC ya da tedarik sözleşmeleri bunun tipik örneğidir. Proje finansmanında bu yaklaşımın değeri, sabit-fiyat sözleşmelerdeki gizli risk primini görünür kılmasıdır; ancak inceliği şudur ki, open-book yalnızca maliyet kalemlerini açar, gerçek pazarlık ise denetim hakkının ne kadar derine indiği ve kâr ile genel gider arasındaki sınırın nasıl tanımlandığı üzerinden yürür.

Bir devletin kıyı hattının ötesinde, karasuları ve münhasır ekonomik bölge rejimleri altında düzenlenen deniz alanı; hem hidrokarbon hem de açık deniz rüzgâr projelerinin yürütüldüğü sahayı ifade eder. Proje finansmanında offshore alanda yürütülen projeler, deniz yatağı kira hakkı, izin rejiminin karmaşıklığı ve inşa lojistiğinin hava koşullarına bağımlılığı nedeniyle karasal projelerden belirgin biçimde farklı bir risk profili taşır. Kredi verenler bu tür projelerde, deniz sigortası kapsamı ve gecikme cezalarının hava penceresi riskini nasıl tahsis ettiği üzerinde titizlikle durur.

Bir kurumun belirli bir para biriminde varlık ve yükümlülüklerinin birbirini tam karşılamaması sonucu maruz kaldığı, kur hareketlerine duyarlı net pozisyondur; alacaklar yükümlülükleri aşıyorsa uzun, tersi durumda kısa pozisyon doğar. Proje finansmanında bu risk çoğunlukla gelirin yerel para, borcun ise sert para cinsinden olmasından kaynaklanır ve devalüasyon halinde borç servis oranını (DSCR) sessizce çökertir. Kredi verenler bu nedenle tipik olarak ya doğal hedge (dövizli PPA), ya swap zorunluluğu, ya da kur rezerv hesabı talep eder; aksi halde açık pozisyon projenin tek başına en büyük kırılganlık kaynağı olabilir.

Mal, hizmet ve sermayenin sınır ötesi hareketine görece serbest biçimde katılan, dış ticaret ve uluslararası sermaye akımlarının milli gelir içinde belirgin ağırlık taşıdığı ekonomidir; kapalı ekonominin aksine yurt içi koşullar dış şoklara açıktır. Proje finansmanında bir jurisdiction'ın açıklık derecesi doğrudan bir risk değişkenidir; nitekim sermaye hareketlerinin serbest olduğu bir ekonomide kâr transferi ve borç servisi kolaylaşırken, aynı açıklık kuru ve faizi dış şoklara maruz bırakır, bu da çoğu zaman döviz hedge'i ya da yerel para finansmanı gereğini doğurur.

Bir menkul kıymet ya da emtiada, belirlenen fiyat koşulu gerçekleşene dek yürürlükte kalan, gün sonunda otomatik olarak iptal olmayan alım ya da satım talimatıdır; iyi bilinen biçimi iptal edilene kadar geçerli (good-till-cancelled) emirdir. Piyasa emrinin aksine anında değil, koşul oluştuğunda tetiklenir, dolayısıyla fiyat hedefini yakalamayı bekleyen yatırımcı için kullanılır. Kurumsal bir portföyün faiz ya da döviz riskini kademeli kapatmak için verdiği açık emirler, piyasada görünmeyen ama fiyat seviyelerinde biriken bir talep/arz katmanı oluşturur; bu emir yığını, likiditesi sığ enstrümanlarda fiyatın belirli eşiklerde neden takıldığını açıklayan yapısal bir etkendir.

Bir hisseyi açığa satarken aynı hisse üzerine alım opsiyonu (call) satın alarak kurulan ve sentetik satım opsiyonu (synthetic put) etkisi yaratan pozisyondur. Açığa satılan hissenin sınırsız yukarı yönlü zararı, satın alınan call opsiyonuyla belirli bir kullanım fiyatının üzerinde sınırlandırılır; böylece yatırımcı düşüş tezini korurken felaket senaryosuna karşı sigortalanmış olur. Bu yapı özellikle sıkışma (short squeeze) riski yüksek, dar halka açıklıklı kıymetlerde, açık pozisyonu ayakta tutmanın maliyetini opsiyon primiyle satın alınan bir tavana çevirir.

İhale konusu iş, tedarik ya da imtiyaz için, davet edilmiş belirli firmalarla sınırlı kalmaksızın kamuya ilan edilerek yapılan teklif çağrısıdır; katılım koşullarını, teknik şartnameyi ve son teklif tarihini duyurur. Kapalı davetin aksine katılımcı havuzunu önceden daraltmaz, dolayısıyla en geniş rekabeti hedefler ama aynı zamanda niteliksiz teklif riskini de içeri alır. Büyük altyapı ve EPC işlerinde bu çağrı çoğu kez iki aşamalı kurgulanır: önce ön yeterlik (prequalification) ile alan daraltılır, ardından yalnızca elenmiş adaylar bağlayıcı teklif verir; bu, ihale sahibinin değerlendirme yükünü yönetilebilir kılan yaygın bir jurisdiction pratiğidir.

Kamu ya da özel bir alıcının, ihale konusu tedarik ya da yapım işini önceden seçilmiş bir aday listesiyle sınırlamadan, ilan yoluyla tüm istekli firmalara açtığı satın alma usulüdür; en yüksek rekabeti ve şeffaflığı hedefler. Sınırlı (davetli) usulün aksine katılımcı sayısını daraltmadığından değerlendirme yükü ağırdır ve süreç uzar. Uluslararası finans kuruluşlarınca (IFI) fonlanan altyapı projelerinde açık ihale çoğu kez zorunlu satın alma yöntemidir; zira DFI'ların tedarik kuralları, kamu kaynağının rekabetçi biçimde harcandığını belgelemek için bu usulü şart koşar, ve bu zorunluluk sponsorun tercih ettiği yükleniciyle doğrudan anlaşma esnekliğini yapısal olarak kısıtlar.

Bir menkul kıymet ihracının, belirli yatırımcılara tahsisli (private placement) olmaksızın, genel yatırımcı kitlesinin talebe katılımına açık biçimde gerçekleştirilmesidir; abonelik süresi boyunca herkes önceden ilan edilen koşullarla pay ya da tahvil talep edebilir. Tahsisli ihraca kıyasla daha geniş tabanlı bir yatırımcı katılımı sağlar, fakat izahname, düzenleyici onay ve dağıtım maliyetleri bakımından daha ağırdır. Proje finansmanında proje tahvilinin açık ihraçla piyasaya sürülmesi, sponsora banka kredisine göre daha uzun tenor ve sabit kupon imkânı sunabilir; ancak derecelendirme, likidite ve raporlama yükümlülüklerinin sürekliliği, inşa riski taşıyan bir varlıkta çoğu zaman kapanışı zorlaştırır.

Bir mutabakat sürecinde henüz eşleştirilememiş, kapatılmamış ya da tesviye edilmemiş kayıttır; tipik olarak banka mutabakatında defter bakiyesi ile ekstre arasındaki farkı oluşturan işlemleri niteler. Uzun süre açık kalan kalemler çoğu zaman kayıt hatasını, zamanlama farkını ya da gizli bir tahsilat sorununu işaret eder ve iç kontrol zafiyetinin erken göstergesidir. Proje finansmanında escrow ve gelir hesaplarının aylık mutabakatında biriken açık kalemler, waterfall dağıtımının doğruluğu üzerinde şüphe yaratır; bu nedenle kredi sözleşmeleri sık sık açık kalemlerin belirli bir süre içinde kapatılmasını raporlama covenant'ı olarak şart koşar.

Bir kredi portföyünde henüz kapanmamış kredilerin, sözleşme koşulları çerçevesinde tahsil edilebilme olasılığının değerlendirilmesidir; karşılık ayırma ve beklenen kredi zararı modellemesinin girdisidir. Bu değerlendirme yalnızca borçlunun mevcut durumuna değil, teminatın likiditesine, ekonomik döngüye ve icra ortamının hızına bağlıdır; aynı kredi farklı jurisdiction'larda farklı geri kazanım verir. Proje finansmanında kredi verenin açık kredilerinin geri kazanılabilirliği, projenin nakit akışına ek olarak teminat havuzunun enforcement senaryosunda ne kadar hızlı paraya çevrilebileceğine bağlıdır ki bu, nominal teminat oranından çok daha belirleyicidir.

Opsiyon satıcısının (yazıcısının) yükümlülüğünü karşılayacak dayanak varlığa sahip olmadığı opsiyon pozisyonudur. Alım opsiyonu kullanıldığında, açık pozisyondaki satıcı varlığı piyasa fiyatından satın almak zorunda kalır. Açık opsiyonlar satıcı için teorik olarak sınırsız risk taşır ve borsa ile düzenleyiciler tarafından sıkı teminat gereksinimleri uygulanır.

Merkez bankasının piyasadaki likiditeyi ve kısa vadeli faiz oranlarını yönlendirmek amacıyla, ikincil piyasada devlet tahvili ve benzeri menkul kıymetleri alıp sattığı para politikası aracıdır; alım likidite enjekte ederken satım likiditeyi çeker. Politika faizinin fiilen bu işlemlerle hedef bandında tutulması, tüm borçlanma maliyetlerinin dayandığı gösterge eğrisini belirler. Proje finansmanında bu mekanizma dolaylı ama belirleyicidir: değişken faizli construction loan'ların kupon tabanı ve swap ile sabitlenen tenor'ların fiyatı, doğrudan merkez bankasının açık piyasa duruşuna bağlıdır, dolayısıyla sıkılaşan bir döngü finansal kapanışı geciken projelerde borç servis varsayımlarını geriye dönük olarak bozar.

Sigortalının belirli bir dönem boyunca gerçekleşecek tüm sevkiyatlarını ya da riskini tek bir çerçeve sözleşme altında, her biri için ayrı poliçe düzenlemeksizin kapsayan sigorta türüdür; en yaygın örneği, taşımaların periyodik beyanla bildirildiği açık deniz nakliyat (marine cargo) poliçesidir. Poliçe azami bir teminat limiti ve prim esası tanımlar, fiilî kapsam ise beyanlarla oluşur. Proje inşasında ekipman ve malzeme akışının süreklilik taşıdığı dönemde, açık poliçe her sevkiyatta yeniden sigortalama sürtünmesini ortadan kaldırarak tedarik zincirinde kesintisiz teminat sağlar; kredi verenlerin inşa dönemi sigorta paketinde bu enstrümanın varlığı, teslimat aralarında oluşabilecek teminatsız pencereleri kapattığı için tipik bir kapanış koşuludur.

Sigortalının, belirli bir dönem boyunca gerçekleşecek ve önceden tek tek tanımlanamayan sevkiyat ya da riskleri kapsayan, üst limitler ve koşullar baştan sabitlenmiş çerçeve sigorta düzenlemesidir; deniz nakliyat sigortasında yaygındır. Proje finansmanında açık poliçenin değeri, inşaat dönemi boyunca gelen çok sayıda ekipman sevkiyatının her biri için ayrı poliçe düzenlenmesine gerek bırakmaması ve böylece transit sırasındaki teminat boşluğu riskini ortadan kaldırmasıdır; kredi verenler tam da bu sürekliliği bir teminat koşulu olarak arar.

Karşıt bir pozisyonla korunmamış veya dengelenmemiş, dolayısıyla sahibini piyasa riskine tamamen maruz bırakan işlem pozisyonudur. Döviz piyasalarında açık pozisyon, yatırımcının net uzun veya kısa döviz riski taşıması anlamına gelir. Finansal kuruluşlar, olumsuz piyasa hareketlerinde ciddi kayıplara yol açabileceğinden açık pozisyonları yakından takip eder.

Bir yatırımcı ya da kurumun, henüz ters işlemle kapatılmamış, dolayısıyla fiyat hareketine tam olarak maruz kalan alım (uzun) ya da satım (kısa) yükümlülüğüdür; pozisyon kapatılana ya da hedge edilene kadar kâr/zarar açık kalır. Riskin ölçüsü pozisyonun büyüklüğü ile dayanak varlığın oynaklığının çarpımıdır. Proje şirketinin emtia gelirini ya da girdisini kısmen hedge edip bir bölümünü açık bırakması bilinçli bir tercih olabilir; ancak kredi verenler borç servisini güvenceye alan asgari hedge oranını covenant ile şart koştuğundan, izin verilen açık pozisyonun tavanı çoğu kez finansman sözleşmesinde sayısal olarak sabitlenir ve aşımı temerrüt tetikleyebilir.

Menkul kıymetler, döviz veya emtialarda karşılık gelen bir hedge veya dengeleyici pozisyon ile telafi edilmeyen finansal risk. Açık pozisyon sahibi, olumsuz fiyat hareketlerine tamamen maruz kalır. Risk yönetimi çerçeveleri, toplam riskin onaylanmış risk iştahı eşikleri dahilinde kalmasını sağlamak amacıyla kuruluşların açık pozisyonları izlemesini, sınırlamasını ve raporlamasını gerektirir.

Bir alım-satım ya da türev işleminde henüz kapatılmamış, ters işlemle nötrlenmemiş ve dolayısıyla piyasa hareketine açık kalan net risk tutarıdır. Pozisyonun büyüklüğü teminat tamamlama çağrısı (margin call) ihtimalini belirlediği için, likidite yönetiminin merkezindedir. Proje finansmanında açık pozisyon çoğunlukla faiz ve döviz riskini yöneten hedge işlemlerinde ortaya çıkar; kredi verenler tipik olarak borç servisinin belirli bir oranının vade boyunca sabitlenmesini şart koşar, ancak aşırı hedge edilmiş bir pozisyon, projenin öngörülenden erken kapanması hâlinde maliyetli bir bozma bedeli (breakage cost) doğurabilir.

Bir varlığın gelecekte daha düşük fiyattan geri alınacağı beklentisiyle, sahip olunmadan satılması suretiyle alınan ve fiyat düştükçe kazanç, yükseldikçe zarar üreten pozisyondur. Türev ve emtia piyasalarında proje geliştiricileri bu pozisyonu spekülasyon için değil, üretim öncesi satış ya da fiyat riskinden korunma amacıyla taşır; örneğin bir enerji üreticisi gelecekteki üretimini vadeli sözleşmeyle satarak açık pozisyon alır, ancak fiziki teslim gerçekleşmezse bu korunma, teminat tamamlama (margin call) çağrılarıyla nakit akışını zorlayan bir yükümlülüğe dönüşebilir.

Bir vadeli işlem ya da opsiyon sözleşmesinde henüz kapatılmamış, ters işlemle ya da teslimatla sonlandırılmamış toplam açık kontrat sayısıdır; işlem hacminden farklı olarak gün içi el değiştirmeleri değil, piyasada fiilen taşınan yükümlülük stokunu ölçer. Artan open interest yeni para girişine ve pozisyonların derinleşmesine, düşen open interest ise pozisyon kapanışına işaret eder. Proje sponsorunun emtia ya da faiz riskini hedge etmek istediği vadelerde open interest'in sığ olması, hedge'in ya pahalıya ya da likidite primiyle kurulacağı, uzun vadeli tenor'larda ise tezgâhüstü (OTC) çözümlere kayılacağı anlamına gelir.

Bir finansal kuruluşun bilançosunda varlık ve yükümlülük vadeleri arasında bilerek uyuşmazlık yaratma veya sürdürme uygulaması. Uzun vadeli varlıkların kısa vadeli kaynaklarla fonlanmasıyla pozitif getiri farkı elde edilebilir. Ancak bu strateji, piyasa koşullarının olumsuz değişmesi halinde önemli yeniden finansman ve faiz oranı riskine yol açar.

Daha önce ödünç alınıp satılmış bir varlığı, açığa satış pozisyonunu sonlandırmak üzere piyasadan geri satın alma işlemidir; kâr ya da zarar, satış fiyatı ile geri alım fiyatı arasındaki farktan doğar. Bu işlem, fiyat beklendiği gibi düşerse kazanç sağlar, ancak fiyat yükseldiğinde teorik olarak sınırsız zarar potansiyeli taşır, zira kapatma maliyetinin bir tavanı yoktur. Proje finansmanında doğrudan görülmese de, aynı mantık bir emtia ya da kur riskinin hedge edilmesinde işler; bir tarafın gelecekteki fiziksel teslimatını sabitlemek için aldığı vadeli pozisyon, karşı tarafın açık pozisyonunu kapatmasıyla dengelenir.

Nitelikli tüm isteklilerin katılabildiği, önceden sınırlama yapılmaksızın ilan yoluyla açık biçimde yürütülen ihale usulüdür; şeffaflık ve en geniş rekabeti sağlamayı amaçlar ve çoğu kamu alım rejiminin varsayılan yöntemidir. Proje finansmanında bu usulün önemi salt fiyat değil, meşruiyettir; nitekim bir imtiyaz ya da PPA'nın açık rekabetçi ihaleyle verilmiş olması, kalkınma finansmanı kuruluşlarının ve kredi verenlerin yönetişim koşulunu karşılar ve varlığın sonradan siyasi ya da hukuki olarak sorgulanma riskini düşürür.

Bir menkul kıymette açığa satılmış toplam pay adedinin, o kıymetin ortalama günlük işlem hacmine bölünmesiyle elde edilen ve açık pozisyonların kapatılması için kaç işlem gününe ihtiyaç duyulacağını gösteren orandır; sektörde 'days to cover' olarak da anılır. Oranın yükselmesi, hem düşüş beklentisinin yoğunlaştığına hem de fiyatın ani bir yukarı hareketinde kısa pozisyon sahiplerinin aynı anda kapanışa yönelmesiyle short squeeze riskinin biriktiğine işaret eder; dolayısıyla oran tek başına yön değil, likidite ile pozisyon yoğunluğu arasındaki gerilimi ölçer.